Het vuurwerkdebat zit vast in emotie. Tijd voor beleid dat wérkt.
Elke jaarwisseling laait het debat rond vuurwerk opnieuw op. Incidenten halen het nieuws, hulpdiensten staan onder druk en het reflexantwoord ligt snel klaar: een algemeen vuurwerkverbod. Dat klinkt daadkrachtig, maar de vraag is of het ook werkt.
Wie veiligheid ernstig neemt, moet verder kijken dan emotie en symboolmaatregelen.
Proportionaliteit doet ertoe
Vuurwerk brengt risico’s met zich mee. Dat valt niet te ontkennen. Tegelijk is het belangrijk om feiten correct te kaderen. In België veroorzaken vuurwerkongevallen zelden dodelijke slachtoffers en blijven ze in absolute aantallen beperkt in vergelijking met andere risicodomeinen zoals verkeer, arbeidsongevallen of valincidenten.
Dat betekent niet dat elk letsel onbelangrijk is. Wel dat beleid proportioneel moet zijn en focussen op maatregelen die aantoonbaar effect hebben, in plaats van op wat het luidst in het nieuws komt.
Het probleem zit niet bij iedereen
Het huidige debat behandelt alle gebruikers alsof ze hetzelfde zijn. Dat is niet correct. Er zijn al decennialang burgers die rond oudjaar vuurwerk afsteken zonder incidenten, met kennis, voorzichtigheid en respect voor hun omgeving.
Tegelijk bestaan er ook ernstige misbruiken: illegaal zwaar knalvuurwerk, langdurige overlast en zelfs gevallen waarbij vuurwerk bewust wordt gecombineerd met brandbare stoffen. Dat laatste heeft niets meer met vuurwerkgebruik te maken, maar met zware criminaliteit en opzettelijke vernieling. Die feiten vragen een strafrechtelijke aanpak, geen collectieve sancties voor iedereen.
Goed beleid maakt dat onderscheid wél.
Verboden lossen het kernprobleem niet op
Algemene verboden zijn aantrekkelijk omdat ze eenvoudig te communiceren zijn. In de praktijk blijken ze vaak:
- moeilijk handhaafbaar
- gevoelig voor illegaal gebruik
- weinig effectief op lange termijn
Zodra gebruik naar het illegale circuit verschuift, verdwijnen opleiding, controle en verantwoordelijkheid volledig. Net daar ontstaan de grootste risico’s.
Dat zien we ook in andere domeinen. Auto’s, wapens, drones of jacht zijn niet verboden omdat ze risico’s inhouden. Ze worden gereguleerd via opleiding, vergunning en controle. Niemand pleit voor een rijverbod omdat verkeer gevaarlijk is.
Waarom zou dat principe niet gelden voor consumentenvuurwerk?
Een alternatief dat wél werkt
Er bestaat een realistischer en effectiever model: een vergunning- en opleidingssysteem.
Concreet:
- wie vuurwerk wil kopen of gebruiken, volgt een verplichte opleiding
- daarna wordt een persoonlijke, hernieuwbare vergunning afgeleverd
- zonder vergunning: geen aankoop, geen bezit, geen gebruik
Dat creëert een duidelijke, objectieve basis voor handhaving en herstelt de proportionaliteit in het beleid.
Veiligheid begint vóór gebruik
Ook de verkoop speelt een cruciale rol. Vandaag wordt vuurwerk vaak aangeboden via tijdelijke verkooppunten waar snelheid en volume primeren op veiligheid en productkennis.
Door verkoop te beperken tot erkende, gespecialiseerde winkels:
- verbetert de productkwaliteit
- krijgen kopers correcte informatie
- wordt impulskoop ontmoedigd
- wordt controle eenvoudiger
In andere sectoren met verhoogd risico is gereguleerde distributie al lang vanzelfsprekend.
En wat met dierenwelzijn?
Dierenwelzijn is een terecht aandachtspunt. Harde, onvoorspelbare knallen kunnen stress veroorzaken bij huisdieren, vee en wilde dieren. Dat mag niet worden geminimaliseerd.
Tegelijk is het belangrijk om dit correct te kaderen. Ook andere maatschappelijke geluidsbronnen — verkeer, landbouwmachines, bouwactiviteiten, festivals, sirenes — kunnen gelijkaardige stressreacties veroorzaken. Die worden beheerd via beperking, tijdsvensters en voorspelbaarheid, niet via algemene verboden.
Net daar ligt de sleutel. Vuurwerkgebruik is tijdelijk en voorspelbaar. Dat maakt gerichte beschermingsmaatregelen mogelijk. Illegaal, langdurig en onvoorspelbaar gebruik vormt het echte probleem voor dierenwelzijn — en dat los je niet op met een verbod, maar met handhaafbaarheid en regulering.
Veiligheid is geen zwart-witverhaal
Het vuurwerkdebat wordt te vaak herleid tot een valse keuze: alles toelaten of alles verbieden. In werkelijkheid bestaat er een derde weg, die we in tal van andere domeinen al succesvol toepassen.
Veiligheid ontstaat niet door risico’s te ontkennen, maar ook niet door ze simpelweg te verbieden. Ze ontstaat door kennis, verantwoordelijkheid en controle.
Misschien is het tijd om dat principe ook hier consequent toe te passen.
S.V.
Burger met technische kennis van vuurwerk en risicowerking
Namens burgers die inzetten op veiligheid, verantwoordelijkheid en proportionaliteit